Czym jest alergia? Typy i mechanizmy powstawania alergii.

Czym jest alergia? Typy i mechanizmy powstawania alergii.

Twoje dziecko po zjedzeniu truskawki, banana bądź czekolady dostało wysypki na brzuszku, ramionach i nóżkach? Po 6-cio miesięcznym okresie karmienia piersią wprowadziłaś do diety malucha sztuczne mleko, by po kilku dniach zorientować się, że skóra Twojego dziecka stała się szorstka, policzki czerwone, a gdzieniegdzie na skórze pojawiły się czerwone plamki?
A może Twój maluch ciągle choruje, leje mu się z nosa wodnisty katar, często zapada na infekcje oskrzeli / płuc, które łatwo można wyleczyć nebulizacjami / inhalacjami?
Czas zadać sobie pytanie, czy to przypadkiem nie alergia? W życiu bowiem spotykamy
się z szeregiem nieoczekiwanych reakcji organizmu, powstałymi na skutek kontaktu z różnymi substancjami, a te reakcje mogą być szczególne w przypadku wrażliwego organizmu małego dziecka. U dziecka najczęściej spotykamy się z nietypową, nieoczekiwaną reakcją na nowo wprowadzany pokarm, czyli alergią pokarmową.

W dalszej kolejności obserwujemy alergię wziewną na roztocza, pyłki czy sierść zwierząt
domowych. Pamiętajmy, że istnieje predyspozycja genetyczna, mówiąca o tym, że dziecko, którego krewni pierwszego stopnia (mama, tata, rodzeństwo) mają alergię, należy do osób z tzw. ryzyka pojawienia się alergii. Pomimo światowych badań na szeroką skalę nie jesteśmy jednak w stanie powiedzieć, u którego dziecka rozwinie się alergia. Odczyn alergiczny jest zawsze wynikiem pierwszego kontaktu z alergenem, nowo narodzone dzieci nie rodzą się bowiem z alergią, lecz nabywają ją w trakcie życia. We wczesnym okresie noworodkowym i niemowlęcym dziecko karmione piersią wraz z mlekiem matki otrzymuje przeciwciała, które zabezpieczają je przed wirusami, bakteriami i grzybami.

Dlatego tak ważne jest, aby matka karmiła dziecko piersią co najmniej do 6 m-ca życia, ponieważ w tym czasie układ odpornościowy małego człowieka dojrzewa.

Zaobserwowane reakcje możemy podzielić na dwie główne grupy.

Do pierwszej zaliczymy reakcje alergiczne, które są nieprawidłową odpowiedzią układu odpornościowego na białko, zwane w tej sytuacji alergenem. Podczas pierwszego kontaktu organizm rozpoznaje tę substancję jako nieprawidłową i chcąc ją zniszczyć wytwarza przeciwciało zwane przeciwciałem IgE. Podczas kolejnego kontaktu z alergenem organizm posiada już odpowiednią „broń” i szybko reaguje opłaszczając alergen przeciwciałem. W celu unicestwienia tej substancji organizm wywołuje szereg reakcji chemicznych, powodujących wystąpienie objawów powszechnie zwanych jako alergiczne.
Symptomy reakcji alergicznej pojawiają się w czasie od kilku minut do 2 godzin od kontaktu z alergenem. Objawy mogą być od łagodnych, szybko przemijających po gwałtowne, zagrażające życiu. Nie możemy przewidzieć natężenia reakcji, ponieważ za każdym razem może być inna.

Do drugiej grupy reakcji organizmu zaliczymy pozostałe reakcje na tle niealergicznym, takie jak nietolerancja laktozy, refluks żołądkowoprzełykowy, zwany powszechnie zgagą, zatrucie bakteryjne, nietolerancja kofeiny, teobrominy. Mogą one powodować szereg nieprzyjemnych, męczących dolegliwości, które zazwyczaj trwają dłużej, ale nie zagrażają zdrowiu.

Wielokrotnie reakcje alergiczne i niealergiczne dają podobny obraz kliniczny, dlatego bardzo ważne jest, aby rozróżnić te dwie grupy objawów organizmu już na wstępnym etapie ponieważ dalsze leczenie będzie zdecydowanie odmienne. Na tym etapie niezbędna jest dokładna analiza objawów przeprowadzona przez pediatrę/alergologa opiekującego się dzieckiem, bowiem około 30 % rodziców podejrzewa reakcję alergiczną u swoich dzieci, jednak ostatecznie rozpoznaje się ją u około 6-8% dzieci poniżej 5 roku życia. W życiu dorosłym alergia dotyczy już tylko 3-4% ludzi. Reakcje alergiczne, mogą w krótkim czasie prowadzić do gwałtownych, bywa zagrażających życiu zaburzeń funkcji organizmu.

Najpoważniejszą reakcją alergiczną jest reakcja anafilaktyczna, będąca stanem zagrożenia życia! Manifestuje się ona trudnością w oddychaniu, obrzękiem jamy ustnej, języka, gardła, uczuciem bardzo gwałtownego, lub nieregularnego bicia serca, spadkiem ciśnienia, czego konsekwencją może być zatrzymanie oddechu i akcji serca. Uogólniona reakcja anafilaktyczna rozpoczyna się w czasie od kilku minut do 2 godzin od momentu kontaktu z alergenem i wymaga leczenia antyanafilaktycznego - przeciwwstrząsowego.

Najczęstszą przyczyną jest alergia na orzeszki i owoce morza. Istnieje również wiele nietypowych sytuacji, w których występuje reakcja alergiczna. U pewnych osób reakcja alergiczna może wystąpić w związku z wysiłkiem fizycznym wykonanym do 4 godzin zarówno przed, jak i po posiłku zwierającym pszenicę, seler i owoce morza. Uczulenie może dotyczyć pojedynczego alergenu, ale bywają też alergie krzyżowe (patrz tabela alergie krzyżowe str.13) dotyczące określonych grup, których objawy można pogrupować w pewne zespoły. Na przykład ponad 50% osób z alergicznym nieżytem nosa wywołanym pyłkami, może mieć objawy uczuleniowe takie gardła podczas jedzenia surowych owoców i warzyw np. jabłek, marchwi. Zmiany ustępują wkrótce po przerwaniu jedzenia. U mniej niż 10% mogą wystąpić objawy ogólne, a w 1-2% przypadków może wystąpić reakcja anafilaktyczna. Objawy mogą być silniej wyrażone w okresie pylenia traw.

Jest również pewna grupa chorób o podłożu alergicznym niezwiązanych z alergią IgE, jak na przykład celiakia. Jest to wolno rozwijająca się choroba o podłożu alergicznym, w trakcie której dochodzi do wytwarzania przeciwciała przeciwko glutenowi (zawartego np. pszenica, żyto, jęczmień, owies), oraz ścieńczenia błony śluzowej dwunastnicy tj. części jelita gdzie prawidłowo wchłaniane jest żelazo i witaminy. W przypadku tej choroby upośledzone jest wchłanianie tych składników, co prowadzi do wyniszczenia całego organizmu. W celiakii objawy pojawiają się wolniej i mniej gwałtownie, zazwyczaj trwają dłużej, a należą do nich: nie przybieranie na wadze, wzdęcia po posiłku, biegunki i bóle brzucha.
Dziecko jest rozdrażnione i ma zaburzenia koncentracji. Mamy zadają sobie często pytanie, czy będąc w ciąży unikać produktów, które mogą uczulić dziecko? A jak postępować w trakcie karmienia piersią czy podczas rozszerzania diety niemowlęcia? Otóż nie ma jednoznacznych badań, które wskazywałyby na poprawność takiego zachowania. Z badań wynika że niezależnie od tego czy matka w ciąży unikała „alergicznych” pokarmów czy nie, i czy w pierwszym roku życia unikała wprowadzania do diety małego dziecka produktów „alergizujących”, nie miało to wpływu na obraz kliniczny pojawienia się alergii u dziecka.

Najbezpieczniejsze jest wprowadzanie nowych pokarmów do diety dziecka zgodnie z kalendarzem karmienia, w małych ilościach co 3-4 dni, eliminując produkty, które wywołują objawy niepożądane. Bardzo ważne jest również utrzymanie karmienia piersią najdłużej jak to możliwe. Wprowadzając mleko modyfikowane po okresie karmienia piersią warto rozważyć rozpoczęcie karmienia mlekiem modyfikowanym hipoalergicznym tzn. HA, o wyborze którego zawsze powinien decydować lekarz pediatra prowadzący dziecko.

Jak rozpoznać i właściwie zinterpretowaćobjawy alergii u dziecka?

Poniżej przedstawiamy objawy, które sugerują reakcję alergiczną u dziecka:

Skóra reaguje:
- świądem,
- pojawieniem się rumienia,
- pojawieniem się wysypki lub obrzękiem.

Oczy reagują:
- świądem,
- łzawieniem,
- zaczerwieniem,
- obrzękiem powiek.

Ze strony układu oddechowego mogą się pojawić objawy takie jak:
- uczucie zatkanego nosa,
- surowiczy katar,
- metaliczny smak w ustach,
- puchnący język,

W gardle i klatce piersiowej może pojawić się:
- uczucie trudności nabrania i wypuszczenia po
wietrza,
- uczucie zaciskania,
- uporczywy kaszel,
- świszczący oddech.

Ze strony układu krążenia mogą się pojawić objawy:
- osłabienia,
- nagłego zasłabnięcia,
- nieregularnego bicia serca,
- spadku ciśnienia krwi.

Objawy ze strony układu pokarmowego to:
- nudności,
- wymioty,
- kolkowe bóle brzucha i biegunka.

Ze strony układu nerwowego mogą się pojawić objawy takie jak:
- rozdrażnienie,
- niepokój,
- lęk,
- splątanie oraz uczucie zapadania się.

Każdy rodzic dziecka, u którego wystąpiły wcześniej wymienione objawy powinien zgłosić
się do lekarza pediatry/alergologa opiekującego się dzieckiem. Przygotowując się do wizyty u lekarza pediatry warto w spokoju zastanowić się nad odpowiedziami na poniższe pytania, które będą powtórzone podczas wywiadu lekarskiego.

1. Jakie Twoje dziecko ma objawy alergii?
2. Jakie konkretne pokarmy, według Ciebie, prowokują objawy? Czy Twoje dziecko jadło te pokarmy już wcześniej? Czy wówczas też wystąpiły podobne objawy?
3. Po jakiej ilości pokarmu wystąpiły objawy?
4. Jakie inne pokarmy Twoje dziecko jadło w tym czasie? Czy znasz składniki tych pokarmów? Dotyczy to przekąsek, głównego posiłku, sosów, chlebów, dodatków.
5. Czy Twoje dziecko spożywało orzeszki, inne rodzaje nasion, owoce morza, ryby, mleko, jaja, pszenicę, soję?
6. Ile czasu upłynęło pomiędzy zjedzeniem, awystąpieniem objawów?
7. Czy w ciągu 4 godzin przed lub po posiłku był wykonany intensywny wysiłek fizyczny?
8. Czy Twoje dziecko przyjmuje jakiekolwiek leki, również te bez recepty, zioła, witaminy, napoje, przed lub po posiłku?
9. Jak długo trwała reakcja, czy ustąpiła bez leczenia, czy po przyjęciu leku? Jaki to był lek i jak długo był przyjmowany?
10.Czy były jakieś późniejsze objawy?

Diagnostyka alergii u dzieci
Na podstawie uzyskanych informacji i wyniku badania pacjenta, lekarz pediatra/alergolog może zalecić wykonanie dodatkowych badań, miedzy innymi testów skórnych i badań krwi. Trzeba pamiętać, że testy alergiczne należy wykonywać tylko u osób podejrzanych o określone alergie.
W zależności od rodzaju podejrzanego alergenu wykonuje się testy skórne i z krwi, pomagające ocenić reakcje m.in. na roztocza, pyłki traw, jad
owadów, lateks.

Testy skórne i z krwi
Testy skórne mogą być wykonywane wyłącznie w gabinecie lekarskim wyposażonym w zestaw przeciwwstrząsowy i reanimacyjny. Polegają one na podskórnym podaniu końcem cienkiej igły niewielkiej ilości substancji podejrzanej o uczulanie. Zazwyczaj bezbolesne nakłucia wykonuje się na przedramionach lub górnej części pleców, po uprzedniej dezynfekcji skóry. Badanie u bardzo małych dzieci może dawać niewiarygodny wynik, ze względu na niedojrzały układ odpornościowy. Badania alergologiczne krwi są równie ważne jak testy skórne – są w pełni bezpieczne dla pacjenta, a ich wyniki korelują z objawami klinicznymi. Mogą być wykonywane w laboratorium medycznym, również bez skierowania od lekarza (odpłatnie), ale ich prawidłowej interpretacji dokonać może tylko lekarz analizując objawy i wyniki pełnego badania lekarskiego.Testy alergologiczne krwi są szczególnie zalecane u osób o wysokim ryzyku reakcji anafilaktycznej. Są również zalecane u dzieci ze względu na łatwość wykonania – wystarczy jedno pobranie krwi. Testy nie niosą ze sobą ryzyka reakcji anafilaktycznej, a zwiększona lub zmniejszona reaktywność skóry nie wpływa na wynik. Inaczej niż w przypadku testów skórnych, nie ma potrzeby odstawienia leków przeciwalergicznych i przeciwzapalnych przed badaniem.

Ze względu na istnienie zjawiska „marszu alergii” wczesna diagnoza w przypadku podejrzenia alergii u dzieci jest bardzo istotna. Klasyczny „marsz alergii” zaczyna się w okresie niemowlęcym objawami wyprysku atopowego i alergii pokarmowej, które z czasem wygasają, ale pojawiają się objawy ze strony układu oddechowego, np. alergiczny nieżyt nosa lub astma. Wczesne rozpoznanie i leczenie może zahamować „marsz alergii”

Dieta eliminacyjna i dzienniczek alergika
Kolejną metodą służącą do rozpoznania alergii jest prowadzenie dzienniczka, w którym opisujemy szczegółowo spożywane pokarmy oraz stosowanie diety eliminacyjnej. Dieta eliminacyjna polega na czasowym wykluczeniu określonych produktów z diety, a następnie powrót do nich z jednoczesną obserwacją, czy objawy alergii pojawiają się ponownie. Podczas diety eliminacyjnej należy bardzo dokładnie czytać wszelkie informacje o kupowanych produktach, by wykluczyć również te z zawartością choćby domieszki składnika, który chcemy wyeliminować (np. w czekoladzie i batonach znajdziemy
śladowe ilości orzeszków, w jogurtach, serkach, lodach, śmietanie- mleko).
Należy pamiętać, że taką dietę można stosować tylko we współpracy z lekarzem pediatrą, gdyż jest ona związana z ryzykiem powstania niedożywienia, szczególnie u niemowlaków i małych dzieci.

Inne metody medyczne
Istnieje również tzw. prowokacja pokarmowa. Test polega na podaniu substancji alergizującej np. owoców morza i służy zarówno do rozpoznania jak i wyeliminowania alergii. Nigdy nie wolno samemu eksperymentować podając dziecku produkt alergizujący i sprawdzać, czy dziecko ma na pewno alergię na dany pokarm, ponieważ skutkiem może być bezpośrednie zagrożenie życia. Jedynie lekarz może zadecydować o próbie/prowokacji pokarmowej!
Próbę można wykonać tylko w zabezpieczeniu medycznym z zestawem przeciwwstrząsowym i reanimacyjnym!

Jak leczyć i żyć z alergią?
Po rozpoznaniu przez lekarza alergii otrzymamy szereg indywidualnych zaleceń dotyczących sposobów postępowania, stosowania leków zarówno w profilaktyce, jak i w razie wystąpienia nagłych objawów. W przypadku alergii kontaktowej, wysypki, wyprysku pomocny może się okazać preparat ograniczający występowanie odczynów alergicznych, zawierający wapno (np.Calcium Allegro Plus). U osób z rozpoznaną alergią najważniejszą zasadą jest całkowite unikanie czynnika uczulającego, ponieważ nawet najmniejsza ilość alergenu może wywołać nieoczekiwaną, gwałtowną reakcję, w efekcie nawet zagrażającą życiu.

Alergia pokarmowa
W przypadku alergii pokarmowej u większości osób reakcję wywoła zjedzenie pokarmu. W pozostałych sytuacjach takich jak dotknięcie, powąchanie alergenu może spowodować wystąpienie reakcji miejscowej. Wąchanie bardzo rzadko prowokuje wystąpienie reakcji organizmu; wyjątkiem są sytuacje, gdy w powietrzu unoszą się cząstki pokarmu jako wynik smażenia, grillowania, czy gotowania. Osoby z alergią i rodzice alergików muszą nauczyć sie czytać uważnie etykiety produktów, zwracając uwagę nie tylko na składniki, ale również na ewentualne domieszki wynikające z warunków produkcji. Należy pamiętać, że składniki mogą się zmieniać z czasem i dlatego etykiety należy czytać przy każdych zakupach. Przy braku informacji na produkcie bądź jakichkolwiek wątpliwości należy zwrócić się do producenta z prośbą o wyjaśnienie. Przygotowując posiłki w domu można albo unikać przynoszenia produktów uczulających, albo ściśle przestrzegać zasady rozdzielności. Najpierw należy przygotowywać posiłki dla alergika, unikając w ten sposób użycia zanieczyszczonych alergenami desek do krojenia, noży, garnków, oleju do smażenia itp. Produkty trzeba przechowywać w zamkniętych, dobrze oznakowanych pojemnikach. Mycie pod bieżącą wodą z płynem do mycia naczyń, czy też mycie w zmywarce zazwyczaj w wystarczający sposób usuwa alergeny z naczyń domowych.

Trzeba pamiętać, że pewne rzeczy jak na przykład leki, kosmetyki, szczepionki, choć nie będące typowym pokarmem, mogą zawierać domieszki alergenów - na przykład żelatyna jest w szczepionce przeciwko odrze, śwince i różyczce, jajko w szczepionce przeciwko grypie, leki w formie aerozoli wdechowych mogą zawierać laktozę. W przypadku braku informacji na kosmetykach czy środkach chemicznych zawsze należy skontaktować się z producentem z prośbą o informację.

Pamiętajmy, że poprzez ślinę podczas pocałunku, w czasie korzystania ze wspólnych słomek, szklanek, sztućców możemy przenieść drobiny alergenu. Unikanie alergicznych produktów na kilka godzin przed kontaktem z alergikiem istotnie zmniejsza ryzyko przeniesienia alergenu.

Alergia wziewna/ Astma oskrzelowa
Kolejna grupa zaleceń dotyczy postępowania osób z rozpoznaną astmą oskrzelową oraz alergicznym nieżytem nosa. Dla tej grupy chorych są stworzone specjalne szkoły przy akademickich ośrodkach medycznych w dużych miastach, gdzie mogą nauczyć się szeregu praktycznych rzeczy pomocnych w kontrolowaniu choroby.

Poniżej przedstawiamy kilka podstawowych zasad i rad pomocnych w codziennym życiu z astmą oskrzelową.

Częstym alergenem są roztocza, niewidoczne, nie gryzące, a jednak groźne dla człowieka. Zazwyczaj zamieszkują pościel, kanapy, zasłony, dywany. Można zdecydowanie ograniczyć ich ilość i kontakt z nimi rezygnując z dywanów, mebli obitych w tkaniny, minimalizując ilość zabawek z materiału. Pomoże również regularne czyszczenie pomieszczeń, odkurzanie z filtrami typu HEPA zatrzymującymi odpowiedniej wielkości cząsteczki oraz stosowanie fizycznych barier pod postacią pokryć z materiałów o przepuszczalności do 6 mikronów. Zalecane jest również obniżenie wilgotności powietrza poniżej 50%, z jednoczesnym regularnym wietrzeniem pomieszczeń. Osoby z alergią powinny unikać nawilżaczy powietrza. Te, które skarżą sie na uczucie suchego nosa powinny natomiast stosować spray do nosa (np. Marimer), nawilżający śluzówki nosa oraz łagodnie oczyszczający jamy
nosowe poprzez wypłukiwanie zanieczyszczeń i alergenów oraz rozpuszczanie zalegającej wydzieliny. Stwierdzono też, że w mieszkaniach położonych powyżej parteru, ilość roztoczy znacząco się zmniejsza, dlatego warto rozważyć ewentualną przeprowadzkę. Regularne, cotygodniowe pranie pościeli, poduszek, kocy, narzut materacowych i suszenie w miarę gorącym powietrzem, np. na kaloryferze również istotnie zmniejsza ilość roztoczy.

W sytuacji uczulenia na sierść zwierząt domowych najefektywniejszym jest usunięcie zwierzęcia z domu. Trzymanie zwierzęcia ograniczone nawet do jednego pokoju nie zmieni ryzyka reakcji alergicznej, ponieważ sierść bardzo łatwo i prawie niezauważalnie roznosimy na ubraniu po całym domu. W takiej sytuacji nie znamy skutecznych środków czyszczących, nie sprawdza się również regularne kąpanie zwierząt. Nawet po usunięciu zwierzęcia z domu, alergeny są wykrywalne przez kilka kolejnych tygodni.

Alergie na pyłki traw i drzew są związane z sezonem pylenia; warto pamiętać że leszczyna i brzoza zaczynają pylić już w lutym. Ciągłe śledzenie kalendarza pyleń pomoże nam uniknąć objawów alergicznych, o ile odpowiednio wcześniej, przed terminami pyleń włączymy właściwe leczenie. Cechą charakterystyczną alergii na pyłki traw i drzew jest łagodzenie dolegliwości po deszczu, nasilenie zaś przy suchej pogodzie. Mogą dominować objawy ze strony oczu lub nosa lub ze strony układu oddechowego. Wypoczynek z małym alergikiem warto planować zgodnie z mapą pylenia. W czasie pyleń mieszkania wietrzyć nocą, a w ciągu dnia zamykać okna. Przy łagodnych formach alergii na pyłki często pomaga przemywanie oczu solą fizjologiczną, a nosa naturalną wodą morską w spray’u (np. Marimer).

Na całym świecie przeprowadzono szereg badań dotyczących różnych metod leczenia i zapobiegania alergii. Sięgnięto także po probiotyki, które mają wpływ nie tylko na układ pokarmowy ale także na układ odpornościowy człowieka. Ciekawe jest, że niektóre szczepy bakterii wykazują korzystny efekt terapeutyczny w alergii. Szczep Lactobacillus rhamnosus GG (LbGG) występujący np. w preparacie Dicoflor ma największe poparcie naukowe i potwierdzoną skuteczność w obniżaniu ryzyka alergii pokarmowej, jak również w łagodzeniu jej objawów u dzieci.

Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach?
U każdego pacjenta objawy i choroba mogą przebiegać odmiennie. Dlatego instrukcji jak leczyć i udzielić pierwszej pomocy w nagłych przypadkach alergikowi udziela każdorazowo lekarz prowadzący, który po rozpoznaniu choroby informuje pacjenta, opiekunów i bezpośrednio udziela im instruktażu. Każdy alergik oraz jego opiekun powinien mieć przygotowany wspólnie z lekarzem prowadzącym pisemny plan postępowania w razie wystąpienia nagłych objawów, włącznie z użyciem leków i autopenów w razie reakcji anafilaktycznej. Kiedy jednak Twoje dziecko zareaguje silnym odczynem alergicznym, nie panikuj! Zadzwoń na pogotowie, a do czasu przyjazdu medycznej pomocy pamiętaj, że jeśli objaw niepożądany pojawił się w czasie jedzenia należy natychmiast odstawić alergizujący pokarm, nie poić, zapewnić drożność układu oddechowego, otworzyć okno, rozluźnić ubranie, a przede wszystkim zachowywać się spokojnie przy dziecku.

TABELA ALERGENÓW REAGUJĄCYCH KRZYŻOWO, dostępna na stronie http://dziecko24.pl/uploa...ie_u_dzieci.pdf


Autor: Redakcja Dziecko24.pl
Konsultacja medyczna: dr n. med. Maria Orzeszko

Źródło: http://dziecko24.pl/uploa...ie_u_dzieci.pdf